Ngôi nhà hay là trường học/ Sự khác nhau giữa giáo dục Montessori và giáo dục truyền thống

Ngôi nhà hay là trường học/ Sự khác nhau giữa giáo dục Montessori và giáo dục truyền thống

Vì sao gọi là Ngôi nhà trẻ thơ mà không phải là Trường học?

 

Năm 1907, Maria từ bỏ chức vụ giáo sư đại học lẫn nghề nghiệp y khoa để dành toàn thời gian cho “trường học” đầu tiên của mình, mang tên “Casa Dei Bambini” (nghĩa là “Ngôi nhà trẻ thơ”). Đây cũng được coi là cái nôi của phương pháp Montessori nổi tiếng sau này.

Trong “casa Dei Bambini” khu nghèo nhất Roma ấy, bà đã áp dụng phương pháp dạy của mình thông qua quan sát và nghiên cứu về trẻ. Các trẻ tham gia lúc đầu rất phá phách và vô kỷ luật, nhưng chúng dần “bị thuyết phục” bởi chính sự tôn trọng mà bà dành cho chúng, điều mà bà luôn khuyến khích các cộng sự của bà làm theo. Bà từng nói “Tôi nghiên cứu trẻ thơ, và thực ra lúc đầu tôi không có một ý tưởng nào để dạy chúng cả, chính trẻ đã tiết lộ cho tôi cách dạy chúng như thế nào”, và rằng “Chính trẻ là người dạy tôi. Tôi học từ trẻ nhiều hơn trẻ học từ tôi”

Những phát hiện, khám phá của bà về trẻ thơ trở thành “rường cột” cho nền giáo dục trẻ thơ hiện đại. Nếu như nền giáo dục cũ coi việc học là “tiếp nhận kiến thức” một cách thụ động do một vài giáo viên đứng trên bục và giảng bài cho học trò bên dưới, giáo viên là trung tâm, mọi học trò phải hướng đến để lắng nghe, cũng như giáo dục cũ rất coi trọng “kỷ luật” với mục đích bắt mọi học trò phải tuân thủ những quy định cho việc tiếp nhận kiến thức… thì phương pháp Montessori lại có vẻ đi ngược lại tất cả.

Trẻ là trung tâm chứ không phải giáo viên. Chính người học phải là người được coi trọng và tôn trọng, về mong muốn, nhu cầu cũng như hứng thú học tập của chúng chứ ko phải giáo viên. Việc học tuân theo hứng thú và nhu cầu nội tại của mỗi cá nhân, vì thế những bài học tập thể (giáo viên giảng cho nhiều học trò bên dưới) cũng cần được xem xét tùy hoàn cảnh và các bài học cá nhân (1 giáo viên hướng dẫn 1 trẻ học bài theo nhu cầu của chính trẻ) lại được bà ưu tiên hơn…Hứng thú và nhu cầu học tập của mỗi trẻ lại tuân theo những “bí mật” tự nhiên ở bên trong trẻ dẫn dắt, do đó giáo viên phải quan sát trẻ để phát hiện ra điều đó chứ không phải trẻ cần quan sát giáo viên.

“Kỷ luật” của bà cũng là “kỷ luật nội tại” – bà đưa ra các quy định trong lớp đều tuân theo quy luật và nhu cầu tự nhiên chính đáng của trẻ, xuất phát từ việc hiểu trẻ, chứ không phải một thứ kỷ luật do một mong muốn bên ngoài áp đặt vào.

Bà cũng chủ trương phương pháp của bà “không có school, không có teacher.” Cái mà chúng ta vẫn gọi là “school” (trường học) là thuật ngữ để nói về một địa điểm truyền thụ kiến thức theo cách truyền thống – là nơi mà học trò và giáo viên tụ tập lại, các học trò ngồi chăm chú hướng đến giáo viên để lắng nghe mọi lời dạy của giáo viên. Ở đó giáo viên là bậc cao nhất mà mọi học trò phải hướng đến, ở đó kiến thức là một cái gì đó hơi trìu tượng và được truyền thụ thông qua lắng nghe là chính chứ không được trải nghiệm bằng mọi giác quan của chính trẻ.

Mà bà chủ trương gọi là “Ngôi nhà trẻ thơ” – ở đó đầu tiên và trên hết vẫn là tôn trọng tinh thần và cảm giác của trẻ, kiến thức sẽ là cái đến sau. Có nơi nào trên thế giới thân thuộc và gắn bó với trẻ như chính Ngôi nhà của mình?

Ngôi nhà – là nơi chào đón đầu tiên và thiêng liêng nhất của trẻ ngay khi trẻ mới đặt chân đến với thế giới này, ở đó có những con người yêu thương, chăm sóc trẻ, hết mình vì trẻ. Ở đó trẻ từng bước lớn lên, trẻ có quyền tự nhiên và tự do nhất để bộc lộ chính mình mà không có gì phải giấu diếm hay e dè. Ở đó trẻ thoải mái và hạnh phúc khi được tự do đi theo “chỉ dẫn” của người thầy bí mật bên trong mình.

Maria nói “Tiêu chí để đánh giá một quá trình giáo dục có đúng đắn hay không là hãy xem đứa trẻ có hạnh phúc hay không” (one test of correctness of educational procedure is the happiness of the child).

Do đó, “trường học” của bà không phải là “trường học”, mà trước hết nó mang tinh thần của một “mái nhà thứ hai” đối với trẻ, cũng thân thuộc và đầy yêu thương không kém gì mái nhà thứ nhất. Ngôi nhà đó được thiết kế với các đồ vật nhỏ xinh vừa kích thước của trẻ, dành riêng cho trẻ, phục vụ trẻ, thuộc về trẻ, và Maria trân trọng trao quyền tự do cho trẻ trong Ngôi nhà đó.

Đó là ngôi nhà đầu tiên và duy nhất thời đó được thiết kế với mục đích dành riêng cho trẻ. Ở đó trẻ được tự do, được tôn trọng, được khai mở mọi tiềm năng sẵn có của trí tuệ để tìm hiểu và nhận thức thế giới. ở đó trẻ sống trong một “xã hội thu nhỏ”- có bạn lớn hơn mình và các em bé hơn mình – nhờ đó trẻ học cách sông hài hòa và tôn trọng sự khác biệt của những người xung quanh.

Ở đó, không có “teachers” (giáo viên)- chỉ có “helper” hay “directors” (người giúp đỡ, người hướng dẫn) là những người tôn trọng trẻ và lặng lẽ quan sát trẻ để đưa ra những trợ giúp đúng lúc. Bà thậm chí còn gọi đó là “những người phục vụ trẻ” (servers). Họ hiểu trẻ và tôn trọng trẻ, chấp nhận sự khác biệt của trẻ và luôn lắng nghe trẻ, lắng nghe cả trong lời nói lẫn lắng nghe cả nhu cầu nội tại bên trong trẻ. Trẻ học theo nhu cầu của mình và học qua trải nghiệm một cách chủ động. Người lớn là cầu nối hướng dẫn trẻ làm việc với học cụ, và chính trẻ sẽ làm việc với học cụ để tự tìm ra câu trả lời đáp ứng nhu cầu bên trong của mình. Chỉ khi trẻ có được tâm thế rằng đây là “ngôi nhà” được thiết kế dành cho mình, phục vụ mình, trẻ mới tự tin thể hiện mình và hoàn toàn yên tâm để chủ động học hỏi và tiếp nhận các kiến thức môt cách tự nhiên.

Khi đó, Maria phát hiện ra rằng, khi trẻ dần hiểu và gắn bó với Ngôi nhà trẻ thơ, trẻ có khả năng chủ động học hỏi những kiến thức thậm chí rất khó mà các “trường hoc” truyền thống cho trẻ tầm lứa tuổi này chưa bao giờ “dạy” được.

Chỉ có tự do và tôn trọng mới là điều kiện để trẻ khai mở tối đa tiềm năng của mình mà không cần ai ép buộc. Do đó những thuật ngữ mới bà đưa ra về mô hình trường học theo phương pháp của chính mình nghe có vẻ lạ lẫm và “ngược đời (ví như “Ngôi nhà trẻ thờ” thay cho trường học, người hướng dẫn thay cho giáo viên, học cụ thay cho giáo cụ, môi trường thay cho lớp học….) nhưng đều thể hiện rất rõ tinh thần và triết lý giáo dục của bà trong đó. Triết lý giáo dục của bà tạo nên một cuộc cách mạng trên thế giới, đảo ngược những quan niệm dạy học cũ, mở đường cho một bước ngoặt mới về giáo dục trẻ em nói riêng và con người nói chung.trẻ học được rất nhiều điều trong hạnh phúc.

 

 

Carrot Montessori House