Tại sao người lớn trong môi trường Montessori nên làm mọi thứ chậm rãi, ngắt nhịp và dứt khoát

Tại sao người lớn trong môi trường Montessori nên làm mọi thứ chậm rãi, ngắt nhịp và dứt khoát

Bà Maria tin rằng trẻ trong giai đoạn dưới 6 tuổi có sự thẩm thấu – hấp thu không chọn lọc tất cả những gì trong môi trường quanh chúng và biến chúng thành một phần bản chất của trẻ. Vì thế môi trường quanh trẻ cần có một “sự chuẩn bị chu đáo” và người lớn trong môi trường đó cần được đào tạo một cách bài bản.

Người lớn sẽ là “mẫu’’ trong mọi hành vi cư xử, đi đứng, nói năng, làm việc để trẻ học theo. Sự điềm tĩnh, nhẹ nhàng, tôn trọng và dứt khoát của người lớn là rất cần thiết. Và bên cạnh đó, người lớn trong các bài trình bày cho trẻ, cần làm mọi thứ chậm rãi, dứt khoát từng hành động, có ngắt nhịp với các mục đích sau:

  • Phù hợp với nhịp điệu của trẻ

Trẻ đang trong quá trình “hợp nhất sức mạnh trí tuệ và cơ bắp”, bộ óc non nớt đang cố gắng điều khiển các cử động của cơ thể như ngón tay, bàn tay, sự linh hoạt của nó chưa ở mức thành thục. Đôi khi chúng ta thấy trẻ làm một việc gì đó với những chú tâm hết sức dồn vào việc điều khiển các ngón tay, bàn tay còn rất vụng về, và chúng ta cũng cảm thấy “sốt ruột” vì 1 việc quá đơn giản mà trẻ làm mãi không xong. Trẻ đang cố gắng sử dụng trí tuệ của mình điều khiển cơ thể để làm theo mục đích mà trẻ muốn, và trẻ chưa biết rõ làm thế nào là đúng nhất, gọn nhất, khoa học nhất, nên ta sẽ thấy những em bé (đặc biệt là dưới 3tuổi) hay có những thao tác “thừa”, lặp lại, vụng về khi làm một cái gì đó.

Người lớn trong môi trường cần làm chậm rãi, có ngắt nhịp với từng hoạt động trong khi trình bày cho trẻ, giúp trẻ cảm thấy phù hợp với nhịp điệu của mình, trẻ không cảm thấy bị ảnh hưởng bởi tốc độ gấp gáp vội vàng của người lớn. Nếu người lớn làm nhanh so với tốc độ của trẻ, điều đầu tiên là trẻ cảm thấy “cuống”, tâm lý đó khiến trẻ không chú tâm vào thứ tự và tính khoa học của từng thao tác, trẻ bị ảnh hưởng bởi tốc độ và khi đến lượt trẻ, trẻ cố gắng làm với tốc độ như người lớn đã thể hiện. Chúng ta biết rằng tốc độ là cái cần có sau khi ta đã thành thục và trở thành kỹ năng, còn với những ai ở giai đoạn đầu tiên “học việc”, cần phải chú ý vào trình tự đúng, cách làm đúng trước đã. Khi đã làm đúng, thì việc lặp đi lặp lại sẽ tạo thành kỹ năng. Kỹ năng được luyện tập nhiều hơn nữa sẽ thuần thục và khi đó ta mới có tốc đô. “Tốc độ” là hệ quả sau cùng của những kỹ năng đã cực kỳ thuần thục. Trẻ trong quá trình này cần xây dựng kỹ năng trước, vì vậy người lớn cần làm mọi thứ theo tốc độ của trẻ mới giúp trẻ tập trung vào kỹ năng chứ không bị phân tâm và bị rối bởi “tốc độ”.

  • Trẻ quan sát được rõ ràng từng động tác, sự chính xác và khoa học của trình tự các bước.

Ví dụ với bài trình bày đặt ghế xuống, trẻ dễ dàng quan sát và nhận ra cần phải đặt một chân ghế xuống trước, có một điểm đầu tiên của ghế chạm xuống nền nhà trước, sau đó lần lượt các chân ghế tiếp theo. Tính khoa học là khi ta đặt một vật vào một vật khác hay bề mặt khác, sẽ luôn có một điểm tiếp xúc đầu tiên giữa 2 vật đó. Làm như vậy đặt ghế xuống mới không gây tiếng ồn. Trẻ biết kiểm soát tốt hơn từng cử động có mục đích trong khi làm việc. Hoặc như bài gấp khăn ăn, mở khăn ăn. Các bước khi mở khăn ngược lại thứ tự với khi gấp khăn, chúng ta thấy được khoa học đằng sau đó (thao tác cuối cùng khi gấp thì sẽ là thao tác đầu tiên của mở ). Nhưng tất cả đều được thể hiện bằng hành động, không giải thích bằng lời, và trẻ tự quan sát để nhận ra, thậm chí nếu trẻ không nhận ra cũng không sao, trẻ có quyền gấp khăn theo trình tự mà trẻ cho là đúng. Nhiệm vụ của người lớn chỉ là cung cấp một cách gấp khăn khoa học, rõ ràng, chính xác cho trẻ dễ quan sát và nắm bắt nhất, còn đến lượt trẻ khi gấp, trẻ có quyền không tuân theo một cách hoàn toàn chính xác 100% những thao tác của người lớn. Khi đó, người lớn tôn trọng cá tính riêng đó của trẻ. Chỉ có điều khi trẻ trả khăn về vị trí, người lớn cần xem lại và gấp khăn lại theo đúng chuẩn ban đầu để cho những trẻ sau có thể thực hành.

  • Chú tâm vào từng hoạt động, kiểm soát tốt các vận động, hưởng thụ quá trình làm việc chứ không phải kết quả của việc làm đó.

Khi người lớn giảm tốc độ bình thường của mình, trình bày cho trẻ với tốc độ chậm, ngắt nhịp, cả người lớn và trẻ đang nhận thấy mình đang chú tâm, tập trung vào từng cử động nhỏ đó. Thông thường người lớn làm việc quá nhanh vì họ đã có kỹ năng quá thành thục, và họ làm với mục đích hướng đến kết quả của công việc một cách nhanh nhất. Nhưng trẻ em thì không quan tâm kết quả, trẻ đang trải nghiệm quá trình, khám phá quá trình làm khi làm việc gì đó, và hưởng thụ quá trình đó. Do đó khi làm chậm từng động tác, người lớn cho trẻ thấy sự tập trung vào từng cử động nhỏ một cách chính xác, nhờ đó giúp trẻ quan sát và khi làm lại cũng học cách chú tâm vào từng thao tác một, kiểm soát vận động của mình một cách chính xác và khoa học.

  • Sự duyên dáng lịch thiệp.

Đây là một phẩm chất rất khó miêu tả nhưng chúng ta đều cảm nhận được.. Sự duyên dáng lịch thiệp đến từ đâu? Liệu một người vụng về hậu đậu làm gì cũng đổ vỡ do sự phối hợp không nhịp nhàng giữa các vận động có được cho là “duyên dáng lịch thiệp” ko? Liệu một người không kiểm soát chính xác các cử động của mình, làm mọi thứ với nhiều thao tác thừa thãi không cần thiết có được coi là “duyên dáng lịch thiệp” không? Và liệu một người làm gì cũng không quan tâm đến mọi người và môi trường xung quanh, làm việc mà gây ồn ào va chạm đồ vật loảng xoảng có được xem là “duyên dáng lịch thiệp?”

Sự duyên dáng lịch thiệp – cuối cùng chính là sự “thuần thục” trong kỹ năng của các cử chỉ, hành động, việc làm, lời nói – là sự kiểm soát chính xác các vận động, sự phối hợp nhịp nhàng ăn khớp giữa các thao tác và trình tự trong bất cứ cử động nào, và sự ứng xử tôn trọng mình, người khác và môi trường. Mà chỉ trong giai đoạn này mới là giai đoạn vàng để phát triển kỹ năng vận động và cách hành xử duyên dáng lịch thiệp cho trẻ. Bởi vì chỉ trong giai đoạn này, độ nhạy cảm với thao tác, vận động và các trình tự, trật tự … của trẻ là cao nhất. Qua giai đoạn này rồi, trẻ đã định hình được các vận động cơ bản, trẻ rất khó học được tác phong duyên dáng lịch thiệp nữa. Có những người lớn vụng về hấp tấp là bởi khi họ ở trong độ tuổi này, họ không có được môi trường giúp họ quan sát và kiểm soát tốt các phối hợp cử động của mình, họ có thể làm với tốc độ nhanh nhưng các vận động không kiểm soát tốt mà gây ra nhiều đổ vỡ, hỏng hóc, phiền toái cho mình và người khác.

Một điểm đáng lưu ý, người lớn trong môi trường Montessori cần phải luôn làm mẫu đúng cho trẻ trong mọi hành động, cư xử, lời nói. Vì trẻ học qua quan sát và thẩm thấu. Tuy nhiên khi trẻ làm việc, nếu không làm đúng như người lớn và nếu việc đó không thực sự ảnh hưởng nhiều đến bản thân, người xung quanh và môi trường thì ta cần tôn trọng cá tính cá nhân của trẻ. Ví dụ người lớn trình bày cách cuộn thảm hay nâng ly với những thao tác rõ ràng chính xác, nhưng khi trẻ làm, trẻ có quyền lựa chọn có làm giống y hệt ta hay không, đó là quyền của trẻ, không có lý gì người lớn bắt trẻ phải làm giống y hệt mình và cố gắng sửa lỗi cho trẻ. Chúng ta sẽ không bao giờ sửa lỗi trực tiếp cho trẻ. Mục đích của việc trình bày mẫu cho trẻ với các thao tác chậm rãi, ngắt nhịp, dứt khoát từng thao tác là giúp cung cấp cho trẻ cách quan sát rõ ràng, cụ thể, khoa học, chính xác các động tác cần thiết giúp trẻ tự làm được một mình chứ không phải để tạo ra một loạt các em bé làm việc rập khuôn y nguyên theo một mẫu mà người lớn thể hiện.

 

 

Carrot Montessori House